نماتدهای گره ریشه و راه های مبارزه با آن

به این نماتدها، نماتدهای غده، گال و گره ریشه نیز گفته می شود. این نماتدها موجودات کرمی شکل و کوچکی هستند که با چشم غیر مسلح دیده نمی شوند و در خاک و ریشه گیاهان زندگی می کنند. آنها با تغذیه از ریشه ها به گیاهان صدمه می زنند و جذب آب و مواد غذایی از خاک را مختل می کنند. این نماتدها در نواحی گرمسیری و معتدل دنیا پراکندگی بیشتری دارند و باعث کاهش کمی و کیفی محصولات کشاورزی مختلفی می شوند. در ایران اولین بار این نماتدها در سال ۱۳۳۵ روی ریشه گوجه فرنگی در قصر شیرین مشاهده شدند. در حال حاضر نماتدهای گره ریشه از نقاط مختلف ایران روی محصولات گوناگونی گزارش شده اند.

گال = غده = گره روی ریشه گوجه فرنگی آلوده به نماتد

گال = غده = گره روی ریشه گوجه فرنگی آلوده به نماتد

توده های تخم به رنگ قهوه ای روی غده های ریشه

توده های تخم به رنگ قهوه ای روی غده های ریشه

علایم آلودگی

نشانه های آلودگی به دلیل تورم و گره ای شدن ریشه ها اغلب به آسانی تشخیص داده می شوند. در مزرعه، مناطق آلوده به صورت لکه هایی دارای گیاهان صدمه دیده، زرد رنگ و کوچک ظاهر می شوند و در هوای گرم علی رغم مرطوب بودن خاک، علائم پژمردگی نشان می دهند. شدت خسارت بسته به جمعیت نماتد، نوع گیاه میزبان، شرایط کشت و زمان آلودگی متفاوت است، گیاهان بسیار آلوده محصول کمتری تولید می کنند و ممکن است نهایتا بمیرند.

لکه آلوده به نماتد در مزرعه لوبیا

لکه آلوده به نماتد در مزرعه لوبیا

لکه آلوده به نماتد در مزرعه فلفل

لکه آلوده به نماتد در مزرعه فلفل

علایم گره روی غده سیب زمینی، ریشه شلغم و هویج

علایم گره روی غده سیب زمینی، ریشه شلغم و هویج

سیکل زندگی

این نماتدها از ریشه تغذیه می کنند و سیکل زندگی شامل تخم، لارو، نر و ماده بالغ است. هوای گرم و خاک مرطوب و گاورو مناسب فعالیت نماتدهاست. لاروها پس از خروج از تخم وارد ریشه می شوند و محل تغذیه و فعالیت آنها باعث تورم ریشه ها می شود. ماده های متورم فلاسکی شکل در داخل ریشه پنهان است و تخم های درون کیسه ژلاتینی ممکن است روی سطح ریشه نمایان شوند. تعداد تخمها گاهی به ۶۰۰ عدد نیز می رسد. دمای مناسب برای فعالیت نماتد بالای ۲۰ درجه است و هر دوره زندگی از تخم تا تخمگذاری بعدی در ۲۵ درجه حدود ۲۵ روز طول می کشد. این نماتدها در دما، رطوبت و میزبان مناسب دارای چندین نسل در سال هستند. در شرایط نامناسب تخم ها می توانند چندین ماه با سال در خاک زنده بمانند.

نماتد ریشه

(۱) لارو سن دوم (a) پس از خروج از تخم بطرف ریشه جلب می شود. (۲) لاروها به لارو ماده سن ۳ (b) و نر(c) تبدیل و ریشه متورم می شود. (۳) غده یا تورم ریشه بزرگ تر می شود و لارو ماده (d) و نر(e) در مرحله چهارم هستند. (۴) نر(g) پس از بلوغ از ریشه خارج می شود و ماده بالغ (f) تخم ها را درون ماده ژلاتینی روی سطح ریشه قرار می دهد(h).

دامنه میزبانی

بیشتر بخوانید:  آفت سن گندم چیست؟

این نماتدها در دنیا دارای حداقل ۸۰ گونه است که ۴ گونه از پراکندگی جغرافیایی و اهمیت اقتصادی بیشتری برخوردارند، آنها شامل M. javanica, M. incognita, M. arenaria و M. hapla هستند. طیف وسیعی از گیاهان مختلف زراعی، سبزی و صیفی، درختان میوه، گیاهان زینتی، درختچه ها و درختان میزبان این نماتدها هستند. در ایران گونه های مختلف این نماتد از گوجه فرنگی، بادمجان، خیار، خربزه، هنداونه، سیب زمینی، هویج، انگور، پسته، زیتون، انار، درختان میوه هسته دار و دانه دار و بسیاری دیگر گزارش شده اند.

اهمیت اقتصادی

خسارت این نماتدها روی محصولات کشاورزی در کشورهای در حال رشد، بین ۲۵ تا ۵۰ درصد گزارش شده است. گیاهان مختلف بسته به گونه و میزان جمعیت نماتدهای گره ریشه، عکس العمل متفاوتی نسبت به حمله نماتدها نشان می دهند، به طور مثال وجود یک تخم نماند در هر گرم خاک می تواند محصول گوجه فرنگی را تا ۵۰ درصد کاهش دهد یا جمعیت های بیش از ۵ و ۵۰ تخم نماتد در ۱۰۰ گرم خاک سبب ضعف رشد و کم شدن محصول بادمجان و هندوانه شود. به دلیل تولید مثل بالا، طیف وسیع میزبانی و پراکندگی جغرافیایی گسترده، نماتدهای گره ریشه یکی از مشکل ترین نماتدهای گیاهی از نظر کنترل است.

راه های انتشار

رعایت نکردن مراقبت های بهداشتی و زراعی، جابه جایی بذر، قلمه، نشا و خاک آلوده، چسبیدن خاک آلوده به ماشین آلات کشاورزی، پاهای دام هنگام چرا و کارگران در مزرعه و استفاده از آب آبیاری آلوده از راه های گسترش این نماتدهاست.

راه های مبارزه

بیشتر بخوانید:  آشنایی با بیماری نماتد ریشه درختان

پیشگیری:

  1. بازرسی اندام های گیاهی قبل از ورود به منطقه/کشور
  2. استفاده از بذر، قلمه و نشای غیر آلوده و گواهی شده
  3. تعیین سالم بودن خاک قبل از کشت در مزرعه جدید
  4. استفاده از خاک سالم در خزانه، گلخانه، گلدان و سطوح کوچک
  5. ارسال مواد گیاهی و خاک مشکوک به آلودگی برای بررسی به آزمایشگاه یا مراکز ذیصلاح
  6. جلوگیری از چرای حیوانات در مزرعه و شستشوی ماشین آلات کشاورزی قبل و بعد از استفاده در مزرعه

کنترل:

  1. در صورت بروز نشانه های بیماری، بررسی خاک و اندام گیاهی توسط کارشناس متخصص
  2. در صورت امکان، استفاده از ارقام مقاوم به نماتد
  3. تناوب با گیاهان غیر میزبان نماتد راه حلی آسان و اقتصادی برای کاهش جمعیت نماتدهاست.
  4. آیش یا نکاشتن زمین همراه شخم تابستانه و آبیاری زمین و وجین علف های هرز جمعیت نماتدها را کم می کند.
  5. خزانه کاریها و مزارع تهیه بذر در محلی ایجاد شوند که عاری از نماتد باشند.
  6. آفتابدهی خاک با کشیدن پلاستیک روی خاک مرطوب در هوای گرم به مدت ۴-۶ هفته در کاهش جمعیت نماتدها و سایر آفات خاکزی مؤثر خواهد بود.
  7. ریشه های آلوده پس از برداشت محصول در مزرعه نابود شوند.
  8. افزودن کود حیوانی، کود سبز، کنجاله های روغنی، خاک اره، کاه و کلش و زیر خاک کردن بقایای گیاهی سالم موجب تقویت گیاه، افزایش دشمنان طبیعی نماتدها و بالا بردن ظرفیت نگهداری آب، بهبود بافت خاک و افزایش محصول می شود.

نویسنده: صدیقه فاطمی


پکیج جامع آموزش زراعت زعفران

پکیج جامع آموزش زراعت زعفران

پکیج آموزش زراعت زعفران شامل کتاب ها، نشریات، ویدیوها و نرم افزار آموزشی در زمینه تکثیر، کاشت، نگهداری، برداشت، انبارداری، بازاررسانی و مصرف زعفران . بسته ای نایاب از اطلاعات بروز و کاربردی برای زارعین زعفران، دانشجویان رشته کشاورزی و کلیه علاقه مندان

  • با بروزرسانی های رایگان
  • دانلود فوری

کسب اطلاعات بیشتر…


پکیج جامع آموزش زراعت نخود

پکیج جامع آموزش نخود کاری

پکیج آموزشی زراعت نخود شامل کتاب ها، نشریات، ویدیوها و نرم افزار آموزشی در زمینه تکثیر، کاشت، نگهداری، برداشت، انبارداری، بازاررسانی و مصرف نخود می باشد. بسته ای نایاب از اطلاعات بروز و کاربردی برای زارعین نخود، دانشجویان رشته کشاورزی و کلیه علاقه مندان

  • با بروزرسانی های رایگان
  • تضمین کیفیت محصول
  • دانلود فوری

کسب اطلاعات بیشتر…


پکیج جامع آموزش زراعت سیب زمینی

پکیج جامع آموزش سیب زمینی کاری

پکیج آموزش زراعت سیب زمینی شامل کتاب ها، نشریات، ویدیوها و نرم افزار آموزشی در زمینه کشت و کار سیب زمینی از مرحله آماده سازی زمین و انتخاب رقم مناسب برای کشت تا برداشت، انبارداری و بازار رسانی سیب زمینی . بسته ای نایاب از اطلاعات بروز و کاربردی برای سیب زمینی کاران، دانشجویان و کلیه علاقه مندان

  • با بروزرسانی های رایگان
  • تضمین کیفیت محصول
  • دانلود فوری

کسب اطلاعات بیشتر…


پکیج جامع آموزش زراعت گل محمدی و گلاب گیری

پکیج جامع آموزش زراعت گل محمدی و گلاب گیری

پکیج آموزش زراعت گل محمدی و گلاب گیری شامل کتاب ها، نشریات و فیلم آموزشی در زمینه زراعت گل محمدی از آماده سازی زمین، کاشت، داشت، برداشت تا انبار کردن و بازار رسانی و گلاب گیری به روش های سنتی و صنعتی می باشد. بسته ای نایاب از اطلاعات بروز و کاربردی برای گل کاران و گلاب گیران، دانشجویان و کلیه علاقه مندان

  • با بروزرسانی های رایگان
  • تضمین کیفیت محصول
  • دانلود فوری

کسب اطلاعات بیشتر…


پکیج جامع آموزش زراعت چغندرقند

پکیج جامع آموزش زراعت چغندرقند

پکیج آموزش زراعت چغندرقند شامل کتاب ها، نشریات و نرم افزار آموزشی در زمینه زراعت چغندرقند از آماده سازی زمین، کاشت، داشت، برداشت تا انبار کردن و بازار رسانی چغندر قند . بسته ای نایاب از اطلاعات بروز و کاربردی برای چغندرکاران، دانشجویان و کلیه علاقه مندان

  • با بروزرسانی های رایگان
  • تضمین کیفیت محصول
  • دانلود فوری

کسب اطلاعات بیشتر…


پکیج جامع آموزش زراعت برنج

پکیج جامع آموزش زراعت برنج

پکیج آموزش زراعت برنج شامل کتاب ها، نشریات و ویدیوهای آموزشی در زمینه آماده سازی زمین، خزانه داری، کشت، داشت، برداشت، بازاررسانی و مصرف برنج می باشد. بسته ای نایاب از اطلاعات بروز و کاربردی برای برنج کاران، دانشجویان رشته کشاورزی و کلیه علاقه مندان

  • با بروزرسانی های رایگان
  • تضمین کیفیت محصول
  • دانلود فوری

کسب اطلاعات بیشتر…

مطالعه بیشتر