بازدید: 1636 بازدید
محصول سالم (اثرات سموم و کودهای شیمیایی کشاورزی بر سلامت انسان از دیدگاه اسلام)

با افزایش جمعیت بشر، نیاز به غذا هم رو به فزونی گذاشته است. استفاده از منابع آب و خاک برای تأمین مواد غذایی، سیر صعودی گرفته و طبیعت کمتر فرصت بازسازی خود را می یابد. برای تولید بیشتر فشار افزون تری بر منابع طبیعی وارد می آید.

حدود یکصد سال است که بشر با استفاده از کود و سم شیمیایی، نظم طبیعت را به هم زده و به آن ستم کرده و خواسته یا ناخواسته به تخریب آن پرداخته است. استفاده از کود و سم شیمیایی در زمان رشد گیاهان ( بدون توجه به ناسازگاری آن با طبیعت و بدن انسان ) باعث صدمه زدن به سلامت انسان ها می شود. سرطان کبد، پروستات، مسمومیت ها، تغییرات ژنتیکی و اثرات نامطلوب بر جنین، از جمله صدمات وارده به انسان است.

مقاله پیش رو، در راستای حفظ سلامت جامعه، وظیفه اطلاع رسانی به مخاطبان ( با تأکید بر دیدگاه اسلام در خصوص تولید محصول سالم ) را بر عهده دارد.

سوره بقره آیه 172

آیا مواد غذایی که دارای سموم و… باشد را می توان جزو غذاهای پاک (که مورد سفارش اسلام است) به حساب آورد؟

آشنایی با کودها و سموم رایج در بخش کشاورزی

 در مجموع سه نوع کود پرمصرف وجود دارد:

  1. «کود ازته» یا «کود سفید» که کود اوره و نیترات از آن جمله اند.
  2. «کود فسفاته» با «کود سیاهه » که به کود ریشه معروف است.
  3. «کود پتاسه» که در باغ ها استفاده می شود.
آشنایی با کودها و سموم رایج در بخش کشاورزی

سموم عمده کشاورزی

در بخش زراعی، تا کنون بیش از ۵۰ نوع سم، با نام های مختلف تولید و عرضه شده است که پر مصرف ترین آنها عبارتند از:

  • در بخش زراعی : «دسیس» ، «متوسیتوکس» و «دیازینون»
  • در بخش باغی : «گوراتیرن»، «فزرالون» و «دیازینون»

سموم علف کش به سه دسته اند: سموم علف کش، حشره کش و قارچ کش که هر کدام برای یک نوع از تولیدات با شرایط خاص بکار می رود.

 اثرات خطرناک آفت کش ها بر سلامت انسان

هر چند کنترل عامل بیماری زا با استفاده از آفت کش ها در بخش کشاورزی سودمند است، ولی می تواند باعث ایجاد بیماری و حتی مرگ در انسان ها شود. این مشکلات ناشی از تماس مستقیم و غیر مستقیم انسان با آفت کش ها می باشد. مستعدترین افراد آنهایی هستند که در تماس مستقیم با این چنین مواد شیمیایی اند. یعنی کارگرانی که در بخش کشاورزی در معرض سموم آفت کش می باشند و یا اینکه در کارخانه تولید سم کار می کنند.

 اثرات خطرناک آفت کش ها بر سلامت انسان

جذب آفت کش در بدن، می تواند باعث بروز مشکلاتی برای سلامتی انسان شود (مثل سوزش چشم)، در صورت جذب بیشتر و مسمویت سیستمیک، مشکلات دستگاه تنفسی به وجود می آید که در آخر ممکن است به مرگ بیانجامد.

تماس غیر مستقیم با آفت کش ها، ناشی از خوردن غذاهایی است که سموم آفت کش در آن نفوذ کرده اند. این غذاها می تواند باعث افزایش مواد سمی در بدن انسان شود، البته در صورت قرار داشتن طولانی مدت در معرض این آفت کش ها، احتمال بروز بیماری، بیشتر است.

اثرات و علائم سموم بر انسان :

  • گروهی از علائم ساده همچون سردرد، تهوع
  • و در حالت شدید مثل کما، تشنج و حتی مرگ
اثرات و علائم سموم بر انسان

راه های ورود سم به بدن انسان :

  1. از راه تماس با پوست
  2. از راه دستگاه گوارش (خوردن یا آشامیدن)
  3. از راه دستگاه تنفس
  4. از راه چشم

کشاورز گرامی! آیا با تولید محصولات آلوده به سموم و مواد شیمیایی در بروز بیماری و مرگ مصرف کنندگان مشارکت نمی کنیم؟

نحوه استفاده از آفت کش های شیمیایی

تمامی آفت کش های شیمیایی باید با احتیاط به کار برده شوند. برای استفاده مطمئن و دائمی از تمامی مواد شیمیایی نکات زیر باید رعایت شود:

  • همیشه قبل از استفاده مواد شیمیایی، برچسب روی آن را به دقت خوانده و طبق دستورالعمل اجرا کنید.
  • آفت کش ها را به دور از دسترس کودکان نگه داشته و در ظروف سر بسته و بر چسب دار نگهداری کنید.
  • از کشیدن سیگار در زمان سمپاشی یا گرد پاشی خودداری کنید، چون اکثر مواد شیمیایی قابل اشتعال هستند.
  • از لباس های محافظت کننده و ماسک استفاده کنید. آستین ها را به طور کامل تا پایین دست کشیده و یقه را ببندید.
  • در صورت ریخته شدن مواد سمی روی پوست بدن، به سرعت آن را با آب و صابون بشوئید.
  • دستانتان را بعد از سمپاشی یا گرد پاشی و قبل از غذا خوردن بشوئید و لباستان را تعویض کنید.
  • اگر شما در زمان استفاده از آفت کش یا کمی بعد از خ آن، احساس ناخوشی کردید سریعا به پزشک مراجعه کنید.

اثرات سموم و کودهای شیمیایی بر روی میوه ها

در بسیاری مواقع، میوه ها را قبل از پایان دوره کارنس به بازار می آورند. «به مدت زمانی که از سمپاشی تا مصرف محصول باید سپری شود، کارنس می گویند». در نتیجه، سم باقیمانده بر روی میوه ها به تدریج در معده و کبد جمع می شوند و بیماری های مختلفی را پدید می آورند.

عوارض کودها و سموم، آنی و کوتاه مدت نیست بلکه خوردن چنین میوه ها و محصولات کشاورزی، در دراز مدت عوارضی در معده ( و به خصوص کبد ) ایجاد می کند.

آلودگی ها، از طریق آب آلوده، خاک نامناسب، کودها، سموم و آفت کش ها به زنجیره غذایی انسان و حیوان وارد می شوند و سلامت انسان را تهدید می کنند.

توت فرنگی، خیار درختی، خربزه و سیب درختی» میوه هایی هستند که بیشترین میزان سم در آنها وجود دارد.

اثرات سموم و کودهای شیمیایی بر روی میوه ها

بر اساس آموزه های دینی، انسان باید به نوع خوراک خود توجه کند و خوردن چیزی که برای او ضرر دارد حرام است.

مکارم شیرازی مساله 1630

اثرات سموم، آنتی بیوتیک ها و هورمون ها بر گوشت و محصولات دامی

در دامداری های صنعتی، باید به دام ها برای مقاوم شدنشان در برابر عفونت و انگل، آنتی بیوتیک بدهند. ولی اغلب، این مقدار بیش از حد مجاز است و گاهی به دو برابر حد استاندارد می رسد.

اثرات سموم، آنتی بیوتیک ها و هورمون ها بر گوشت و محصولات دامی

مصرف تدریجی این ترکیبات، سلول های بدن را در برابر آنتی بیوتیک های دارویی مقاوم می کند و در زمان بیماری، مصرف آنتی بیوتیک های تجویز شده ، نتیجه مطلوبی به دست نمی دهد.

متأسفانه این مشکل در لبنیات و تخم مرغ نیز وجود دارد. بیشتر تولید کنندگان برای افزایش کیفیت محصول خود، از ترکیباتی استفاده می کنند که ترکیبی به نام «دی اکسین» را بالا می برد. در حالی که این ترکیب در مواد غذایی نباید از ۲۰ درصد بیشتر باشد، زیرا سمی است و برای مصرف کننده مسمومیت حاد و مزمن ایجاد می کند.

برای مثال: «تغذیه مرغ با روغن جامد برای سرعت بخشیدن به وزن گیری» و « تغذیه دام با نان کپک زده» هر کدام به نحوی سلامت مصرف کننده را به خطر می اندازد.

رسول اکرم

با عنایت به تأکیدات اسلام مبنی بر کسب مال حلال، آیا درآمدی که از فروش محصولات کشاورزی و دامی آلوده به سموم غیر مجاز که برای سلامت انسان مضرند به دست آید، جز کسب مال حرام محسوب نمی شود؟

تولیدات ارگانیک : تنها راه باقیمانده

تولید انواع مواد غذایی مانند میوه، سبزی و گوشت به روش کاملا طبیعی، با سابقه ای صد ساله طرفداران زیادی در دنیا پیدا کرده. به غذاهایی که بدون استفاده از هر گونه ماده شیمیایی نظیر: کود شیمیایی، سموم حشره کش، قارچ کش، هورمون یا آنتی بیوتیک تولید می شوند، «غذاهای ارگانیک» می گویند.

تولیدات ارگانیک

این گونه مواد غذایی گاه شکل ظاهری خوبی ندارند، با این حال گران تر فروخته می شوند و روز به روز بر تعداد مشتریان و متقاضیان آنها افزوده می شود. این غذاها حتى روش نگهداری مخصوص خود را دارند. به علاوه، هیچ یک از ترکیبات نگه دارنده که در انبار و سردخانه برای غذاهای معمولی استفاده می شوند به این دسته از مواد غذایی اضافه نمی شود.

پیش از هفت هزار نوع افزودنی مصنوعی مجاز در غذاهای معمولی مورد استفاده قرار می گیرد تا به آنها ماندگاری بیشتری داده و بیشتر از زمان طبیعی قابل نگهداری باشند. طرفداران و حامیان غذاهای طبیعی (ارگانیک)، بیماری های بسیاری از جمله انواع سرطان ها، حساسیت ها و مشکلات گوارشی را با این ترکیبات مرتبط می دانند.

در اغلب کشورهایی که به طبیعت دست نخورده و سرسبز علاقه مندند و برنامه های پیشگیری از ابتلا به بیماری ها (به خصوص انواع سرطان های پیشرو) را دارند، در کنار بازارهای اصلی، بازارچه دیگری نیز ایجاد کرده اند که غذای ارگانیک یا طبیعی می فروشد.

بعضی از این مواد غذایی ، به طور معمولی تهیه می شوند و از نظر شکل ظاهری، نامناسب تر از مواد غذایی مشابه هستند. ولی افرادی که از موضوع آگاهند و به سلامت خود علاقه دارند، تمایل بیشتری برای خرید مواد غذایی سالم و طبیعی نشان می دهند، هر چند آنها را گران تر بخرند.

بعضی از این مواد غذایی ، به طور معمولی تهیه می شوند و از نظر شکل ظاهری، نامناسب تر از مواد غذایی مشابه هستند. ولی افرادی که از موضوع آگاهند و به سلامت خود علاقه دارند، تمایل بیشتری برای خرید مواد غذایی سالم و طبیعی نشان می دهند، هر چند آنها را گران تر بخرند.

استفاده مجاز و معین از هر نوع ماده شیمیایی در تمامی مراکز تولید، باید تحت کنترل باشد تا خریدارانی که مواد غذایی معمولی و غیر ارگانیک مصرف می کنند در معرض خطر قرار نگیرند. در کشور ما این موضوع مهم تر از تولید غذای ارگانیک است چون راه درازی برای تولید این گونه غذاها در پیش است.

تولید محصولات غذایی به روش های صحیح که خالی از باقیمانده های سموم و کود شیمیایی باشد، جزو غذای پاک است که مورد سفارش قرآن کریم بوده و تولید کننده آن دارای اجر و پاداش الهی است.

مهم ترین هدف در کشاورزی ارگانیک باید حفظ خاک و اکوسیستم باشد.

سوره بقره آیه 168

اثرات کودهای شیمیایی بر سلامت انسان

بررسی های علمی نشان می دهد که در کشور ما از کودهای شیمیایی «از ته» یا «نیترات آمونیوم» به طور بی رویه استفاده می شود. مصرف بی رویه این کودها باعث تجمع نیترات در گیاه و ورود این ترکیبات سرطان زا به بدن انسان می شود.

متأسفانه در تحقیقات به عمل آمده، میزان نیترات موجود در مواد غذایی و میوه ها تا ده برابر استاندارد آن در محصولات دیده شده است.

«نیترات ها» و «نیتریت ها» از چند منشأ به بدن انسان وارد می شوند:

  1. صنایع غذایی به عنوان مواد نگه دارنده
  2. تجمع نیترات در گیاهان و خوردن آنها
  3. آب های آلوده
بحارالانوار 93 ص 321

سخنی با تولید کنندگان و توزیع کنندگان کود و سم شیمیایی

تولید کننده عزیز!

لازم است به منظور اطلاع رسانی، همراه با تولیدات خود، نکات مورد نیاز برای «توزیع کننده و مصرف کننده سموم» را، به وسیله بروشورهای قابل فهم ارائه کنید.

توزیع کننده عزیز!

نکات زیر را در هنگام فروش محصول رعایت کنید:

1 – آموزش رو در رو به کشاورزان و ارائه پیشنهادهای سازنده و عملی، به صورت شفاهی و کتبی در خصوص نحوه اختلاط و یا مقدار مصرفی سم با دادن بروشورهای مخصوص و یا لیوان مدرج.

۲ – آموزش نکات فنی به فردی که در زمان سم پاشی، در تماس مستقیم با سم است. مثلا یادآوری لزوم استفاده از کفش، عینک، لباس کار و ماسک.

توزیع کننده سموم کشاورزی

چند پیشنهاد به مسوولان سلامت جامعه

مسوولان بهداشت، نتایج تحقیقات بیمارستانی و آمار و ارقام بیماران ناشی از مصرف مواد غذایی ناسالم را برای اطلاع عموم منتشر کنند.

مسوولان سلامت جامعه
وصیت رسول اکرم

مسوولان استاندارد، نسبت به اطلاع رسانی و اعلام استاندارد های میزان وجود سم و کود در میوه ها و محصلات کشاورزی اقدام کنند.

مسوولان شهرداری، در مراکز خرید و فروش محصولات کشاورزی و میوه و تره بار، غرفه های عرضه محصول سالم را دایر کنند و پوسترهای تبلیغاتی و ترویجی محصول سالم را نصب نمایند.

مسوولان وزارت بازرگانی، نسبت به واردات سموم و آفت کش ها و کودهای شیمیایی کنترل جدی داشته باشند.

مسوولان وزارت صنایع، ایجاد کارخانه های تولید مواد بیولوژیک را در اولویت حمایت قرار دهند.

مسوولان حفظ نباتات، از دادن مجوز فروش سم و کود بی رویه خودداری کرده و به جای آن، ترویج کودهای بیولوژیک و دیگر کودهای مفید را در دستور کار قرار دهند.

مسوولان تحقیقات، تحقیقات کاربردی در خصوص راه های کاهش سم و کود در محصولات را در دستور کار خود قرار دهند.

مسوولان جهاد کشاورزی، نظارت دقیق بر تولید محصولات سالم داشته باشند و ترویج و انتقال دانش محصول سالم را در دستور کار قرار دهند.

مسوولان سلامت جامعه

تولید محصولات کشاورزی، امانتی است در دست مسوولان مرتبط که با سیاست گذاری صحیح و پیگیری امور مربوط، می توانند این امانت را به صاحبان اصلی اش تحویل دهند. اگر به وظایف قانونی خود در خصوص مصرف کود و سم شیمیایی درست عمل کنیم و روش های جایگزین علمی و عملی را ترویج نمائیم، امانت دار خوبی در وظایف محوله بوده ایم، در غیر این صورت …

باب المکاسب الحرام حدیث 4

کشاورزی از جمله شغل های مورد توجه خداوند است. تمام پیامبران خدا ( به جز ادریس ) کشاورز بوده اند. صوابی که در این شغل نهفته است در هیچ شغل دیگری ممکن است نباشد.

کشاورز
وسایل الشیعه جلد 19 ص 34

پس توقع می رود که شما با دقت، به کار کشاورزی و تولید غذای سالم برای هم نوعان خود بکوشید. از مصرف بی رویه کود و سم در زمین و آب خدادادی پرهیز کنید و به جای آن فکر کنید که چگونه زمین تان را بارور نگه داشته و از علم روز استفاده کنید. از تقلید نا آگاهانه در مصرف بی رویه سموم خودداری کنید.

بحارالانوار جز 103 ص 65
تهذیب جلد 2 ص 115

با عنایت به فرمایش امام صادق (ع)، باید توجه داشته باشیم که این شغل پاک و نیکو را با عملکرد ناصحیح خود (آلوده کردن آب و خاک با مواد شیمیایی و سموم) ناصواب نکنیم.

راهکارهای زیر برای مقابله با وضع موجود توصیه می شود:

  1. مبارزه بیولوژیک و بدون استفاده از سم به آفات
  2. استفاده از گونه های گیاهی مقاوم به آفات
  3. عملیات به زراعی ( تناوب در کشت)
  4. استفاده منطقی و اصولی از سموم
کشاورزی

چگونگی استفاده از کود و سم

سموم کشاورزی باید کاملا زیر نظر کارشناس گیاه پزشکی و با کلینیک های تخصصی گیاه پزشکی مورد مصرف قرار گیرد. هیچ فروشگاه و یا فروشنده سموم کشاورزی مجاز به ارائه مستقیم سموم به کشاورزان، بدون دریافت نسخه نیست.

اما اکنون که به دلیل آزاد شدن کنه کش ها و حشره کش ها، این سموم مستقیما از سوی تولید کنندگان، در اختیار فروشندگان سموم قرار می گیرند، وضعیتی پدید آمده که کشاورزان برای تأمین سموم مورد نیازشان مستقیما به فروشگاه های سموم مراجعه و فروشندگان بر اساس سلیقه خریدار و یا صلاح دید خود، برای آنان دارو تجویز می کنند.

 استفاده از کود و سم

متأسفانه بسیاری از فروشندگان، نه بر اساس دانش گیاه پزشکی و تشخیص صحیح، بلکه بر اساس موجودی فروشگاه و یا میزان سودی که عایدشان می شود، سم در اختیار مراجعه کنندگان می گذارند.

در برخی مناطق، سموم حتی توسط وانت بارهایی که در سطح خیابان ها و روستاها به عنوان فروشگاه های سیار تردد می کنند، فروخته می شود. در حالی که در گذشته، سموم صرفا از طریق فروشگاه های مجاز و با دریافت نسخه به کشاورزان ارائه می شد.

از آیه مبارکه ذیل، استفاده می شود: درآمدی که از راه فروش محصولات آلوده به سموم بدست می آید از اموال ناروا است زیرا رضایت مصرف کننده شرط معامله درست و شرعی است.

سوره نسا آیه 29

آیا کسب درآمد از طریق فروش تولیدات و محصولات آلوده به سم مال باطل خوردن نیست؟

 مسائل بهداشتی و زیست محیطی تولید، توزیع و مصرف سموم، به دلیل عوارض بهداشتی و زیست محیطی که می تواند ایجاد کند، باید کاملا تحت نظارت و کنترل مراجع ذی صلاح انجام شود.

چند توصیه به مصرف کننده میوه ها و سبزی ها

با توجه به مطالب مندرج در نشریه و نتایج تحقیقات به عمل آمده و همچنین نگاه به آیات و روایات متعدد، توجه به حفظ و سلامت خود، خانواده، اقوام و اجتماع، از جمله فرایض است. بنابراین:

۱. از مصرف سیب زمینی و پیاز بزرگ تر از حد معمول، به دلیل زیاد بودن نیترات آن، خودداری فرمائید.

سیب زمینی و پیاز

۲. از مصرف سیب درختی و خیار که شکل زیبایی دارد اجتناب کنید. سیب درختی و خیار غیرمتعارف بهتر است.

سیب درختی و خیار

 ٣. در مصرف خربزه دقت فرمائید که از زمان سم پاشی آن ۲۰ روز گذشته باشد.

4. از محل تولید سبزی ها اطمینان داشته باشید که در مسیر آب های آلوده و یا پس آب و فاضلاب شهری نباشد.

5. ترک خوردگی و شکاف در سیب زمینی، یکی از عوامل مصرف بیش از اندازه کود است، پس لازم است در انتخاب سیب زمینی دقت کنیم.

 ۶. از پیازهایی استفاده کنید که فشردگی برگ های آن زیاد باشد و جوانه انتهایی سبز نداشته باشد.

سوره عبس آیه 24

اسلام به انسان تاکید می کند که در طعام خود دقت کند.

و البته این دقت باید در تولیدات کشاورزی که غذای انسان محسوب می شود بیشتر صورت گیرد.

کشاورز عزیز :

  • محققان گیاه پزشکی، مبارزه شیمیایی را به عنوان آخرین روش مبارزه با آفات مطرح می کنند. (البته در تلفیق با روش هایی مثل : زراعی، مکانیکی، فیزیکی و بیولوژیکی)
  • در حال حاضر، حدود ۳۰ تا ۵۰ درصد سموم مصرفی در کشور، به علت کاربرد نامناسب سمپاش ها، به هدر می رود.
  • دستگاه سمپاش وسیله مناسب برای شکستن محلول و تبدیل آن به قطره سمی است.
  • اجزای اصلی یک سمپاش، بسته به نوع آن، معمولا شامل: مخزن، لوله ها، اتصالات ، پمپ ها، توربین های تولید جریان شدید هوا، موتورهای الکتریکی، نازل ها، صافی ها و بوم ها است.
  • معمولا سمپاش ها بر اساس نوع کاربری، بر روی محصولات زراعی و باغی استفاده می شوند.
  • کالیبراسیون در محصولات زراعی، تعیین میزان محلول مصرفی دریک هکتار با در نظر گرفتن ویژگی های مورد انتظار قطرات سمی است.

منبع: سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی