کتاب راهبردهای تحقیقاتی و مدیریتی گندم در ایران

نوع فایل
PDF
حجم فایل
2.5 مگابایت
محتوا
227 صفحه
تاریخ انتشار
۲۱ مرداد ۱۳۹۷
دسته بندی
تعداد بازدید
246 بازدید
۳,۹۰۰ تومان
افزودن به سبد خرید
  خرید این محصول

با توجه به روند رو به افزایش جمعیت جهان و محدودیت منابع موجود در بخش کشاورزی نظیر اراضی زراعی و منابع آب، می توان پیش بینی کرد که در سالهای آینده ابزار رقابت های جهانی برای تسلط بر دیگران تنها به توسعه تسلیحات نظامی محدود نمی شود، بلکه غذا نیز بعنوان یک ابزار راهبردی در تغییر نظام های سیاسی و تعیین خطوط جغرافیایی کشورها نقش مهمی ایفا خواهد کرد. در آینده ای نه چندان دور، غذا و مجموعه امکانات مورد نیاز برای دستیابی به آن، عامل اصلی مرزبندی بین جوامع غنی و فقیر، پیشرفته و عقب مانده، مستقل و وابسته و اساسی ترین وسیله برای سلطه بر کشورهای نیازمند خواهد بود.

موسسه بین المللی تحقیقات سیاست گذاری غذا، میزان تقاضای جهانی گندم در سال ۲۰۲۰ میلادی را به مقدار ۴۰ درصد بیش از سطح فعلی تقاضا بر آورد کرده است. این در حالی است که منابع در دسترس برای تولید این مقدار تقاضای گندم، احتمالا به میزان قابل ملاحظه ای کمتر خواهد بود. با توجه به این چشم انداز در حال حاضر در کشورهای در حال توسعه تلاش زیادی برای افزایش عملکرد گندم به عمل می آید که از نظر اهمیت قابل مقایسه با کوشش های سه دهه قبل و دوران آغاز انقلاب سبز می باشد. راهبردهای کشورهای در حال توسعه و تصمیمات سیاسی و اقتصادی بعضی از آنها، بخصوص کشورهای پرجمعیت، مبین این است که تأمین نیازهای اضافی گندم با تکیه بر واردات به مصلحت آنها نیست و قطعا کشور ما نیز بایستی با اتخاذ این سیاست ها و با ایجاد اراده سیاسی توأم با تدوین و اجرای مستمر برنامه های جامع و راهبردی تحقیقاتی و اجرایی و افزایش عملکرد و بهینه کردن مصرف گندم کشور، نعمت بزرگ خود کفایی این محصول استراتژیک را حفظ نموده و با عرضه مطمئن گندم با تکیه بر تولید داخلی، امنیت غذایی جامعه را نیز تحکیم و تضمیین نماید. تحقق این آرمان ملی با توسعه همه جانبه تحقیقات و سرمایه گذاری کافی توأم با اتخاذ سیاست های مناسب اقتصادی میسر می باشد.

گندم در محدوده وسیعی از شرایط اقلیمی و مناطق جغرافیایی کشت می شود و غذای اصلی برای بخش عمده ای از جمعیت افزاینده جهان می باشد. انتظار می رود، تقاضا برای گندم، بر اساس تولید و تغییرات ذخیره کشورها، از ۶۲۱ میلیون تن در سال های ۲۰۰۶ – ۲۰۰۴ میلادی به ۷۶۰ میلیون تن در سال ۲۰۲۰ میلادی، به حدود ۸۱۳ میلیون تن در سال ۲۰۳۰ میلادی و به بیش از ۹۰۰ میلیون تن در سال ۲۰۵۰ میلادی افزایش یابد. این به معنی آن است که رشدی معادل ۱.۶% در سال در دوره ۲۰۲۰ – ۲۰۰۵، ۱.۲% در سال در دوره ۲۰۰۵ – ۲۰۳۰ و ۰.۹٪ در سال در دوره ۲۰۵۰ – ۲۰۰۵ نیاز می باشد، تا عرضه جهانی گندم تقاضای جهانی برای آن را تامین کند. انقلاب سبز در سال های ۱۹۶۶ تا ۱۹۷۹ میلادی میانگین عملکرد گندم را در کشورهای در حال توسعه به ۳.۶٪ در سال ترقی داد. این سرعت رشد در این کشورها در فاصله سال های ۱۹۸۰ تا ۱۹۹۴ میلادی به ۲.۸% در سال تقلیل یافت، و سپس به ۱.۱% در سال در دوره سال های ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۵ میلادی نزول کرد، و از سرعت رشد جمعیت در این کشورها عقب ماند. کند شدن سرعت رشد تولید می تواند معلول عوامل مختلفی از جمله: افزایش قیمت نهاده ها، کاهش حاصلخیزی خاک های کاهش منابع آب آبیاری، مدیریت ناکارآمد نظام های زراعی، سیاستگذاری نامناسب، قیمت (تا سال های اخیر بهای گندم بتدریج افت پیدا می کرد) و شاید تغییرات اقلیمی باشد. در بسیاری از نظام های زراعی، فاصله بین عملکرد در شرایط زارعین و پتانسیل عملکرد دانه گندم در کرت های به نژادی بیش از ۴۰% می باشد. دلایل دیگر برای کاهش سرعت رشد تولید را میتوان افزایش فراوانی ها و کوتاه شدن فاصله خشکسالی ها دانست.

با توجه به افزایش جمعیت کشور و محدودیت های افزایش سطح زیر کشت گندم می توان گفت که افزایش عملکرد نقطه اتکا و راهبردی عملی برای پاسخگویی به نیازهای کشور به افزایش تولید گندم می باشد. البته رسیدن به این هدف مستلزم شناسایی دقیق کلیه عوامل محدود کننده تولید محصول گندم در کلیه مناطق زیر کشت آن در کشور و ارائه راهکارهای تحقیقاتی و اجرایی مناسب برای فائق آمدن بر این محدودیتها می باشد. طبق اطلاعات منتشر شده وزارت جهاد کشاورزی، میانگین سطح زیر کشت گندم طی سالهای ۸۷ – ۱۳۷۱ حدود ۶.۳ میلیون هکتار بوده است. تغییرات سطح زیر کشت گندم آبی طی سال های مذکور ناچیز و بطور میانگین ۲.۳۷ میلیون هکتار بوده است. البته طی سال ۷۹ (بعلت خشکسالی) مقدار آن به حداقل ۲.۱ میلیون هکتار کاهش و در سال ۸۶ به ۲.۷۸ میلیون هکتار بالغ گردید. سطح زیر کشت گندم دیم از ۲.۴۹ میلیون هکتار در سال ۱۳۷۸ تا ۴.۴ میلیون هکتار در سال زراعی ۸۹-۸۸ متغییر بوده و میانگین آن از سال ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۳ حدود ۳.۹ میلیون هکتار بوده است. البته افزایش عملکرد در طول این مدت یکسان و مستمر نبوده و طی سال هایی تحت تأثیر عوامل اقلیمی بخصوص خشکسالی ها و نارسائیهای پشتیبانی با نوساناتی همراه بوده است. بررسی تغییرات عملکرد طی دوره مذکور نشان می دهد که میانگین افزایش عملکرد سالیانه گندم آبی و دیم بهبود عملکرد گندم آبی و افزایش آن نتوانسته است تأثیر زیادی بر بهبود عملکرد کل گندم کشور داشته باشد، زیرا میانگین عملکرد کل گندم بیشتر تحت تأثیر عملکرد گندم دیم می باشد.

این تغییرات بیانگر این نکته است که به علت عدم وجود دستاوردهای تحقیقاتی کافی در زمینه گندم دیم و عدم معرفی ارقام جدید مناسب اقالیم دیم کشور و عدم ارائه روش ها و تکنولوژی های مناسب زراعت، گندم دیم نتوانسته است نقش مهم و اساسی خود را در افزایش تولید و پایداری آن طی سالها و برنامه های مذکور ایفا نماید. محدودیت های اصلی تولید گندم در ایران در دو گروه قابل بررسی است :

۱- محدودیت هایی که منجر به کاهش عملکرد و کیفیت نانوایی می شوند.

۲- محدودیت هایی که منجر به پایین آمدن بهره وری تولید گندم می شوند.

بنابراین در آینده باید با تقویت و توسعه تحقیقات گندم آبی و دستیابی به فن آوری های لازم برای برداشت پتانسیل های قابل استحصال از این محصول، تاکید بیشتری بر ایجاد پتانسیل ژنتیکی و توصیه های زراعی و فن آوری برای افزایش عملکرد گندم در عرصه های دیم کشور داشت. تدوین برنامه راهبردی تحقیقات گندم آبی و دیم کشور با اتکال به خداوند متعال و با بهره گیری از نیروی ایمان و به مدد توانمندی های علمی متخصصین کشور و بر اساس مباحث علمی و فنی حاصل از نشست های کارشناسی، بررسی منابع و جمع آوری اطلاعات، نظر خواهی از اندیشمندان، محققان، کارشناسان و صاحب نظران موسسات تحقیقاتی و ارگان های اجرائی ذیربط میسر شد.

در این مجموعه تلاش شده است ضمن تجزیه و تحلیل وضعیت گذشته و حال گندم در ایران و جهان، برخی سناریوهای جایگزین برای تکامل و توسعه تحقیقات و تولید صنعت گندم در ایران در سال های آینده ارائه شود. البته تحقق این برنامه مستلزم هماهنگی سازمان ها و موسسات تحقیقاتی و اجرائی ذیربط برای ارائه دستورالعمل های لازم به منظور اجرائی کردن راهکارهای پیشنهادی می باشد. البته نباید فراموش کرد که تنها با افزایش تولید مشکل تامین گندم مورد نیاز کشور در آینده مرتفع نمی شود، بلکه به موازات آن با سیاست های مناسب و موثر باید نرخ افزایش جمعیت نیز کنترل شود تا موازنه بین تولید و مصرف گندم بر قرار باشد و فرصت های صادرات به کشور های همجوار که امکان تولید گندم را ندارند، فراهم آید.

 

فهرست مطالب کتاب کتاب راهبردهای تحقیقاتی و مدیریتی گندم در ایران :

فصل اول: مقدمه

فصل دوم: وضعیت موجود گندم آبی و دیم ایران و جهان

  • سطح زیر کشت گندم در جهان و ایران
  • تولید گندم در جهان و ایران
  • عملکرد گندم در جهان و ایران
  • واردات گندم در جهان و ایران
  • صادرات گندم در جهان
  • میزان مصرف بذری گندم
  • میزان عرضه و تقاضای فعلی و پیش بینی تقاضای گندم برای آینده
  • برآورد تقاضا
  • جایگاه آینده گندم در الگوی مطلوب عرضه مواد غذایی در افق سال ۱۴۰۰ (ه.ش)
  • پتانسیل و شرایط موجود در آمدزایی و ارز آوری گندم
  • قیمت تضمینی گندم
  • هزینه تولید گندم
  • درآمد تولید گندم
  • پتانسیل درآمدزایی محصول گندم
  • تولید گندم در مناطق مختلف کشور
  • تولید گندم در نظامهای مختلف تولید
  • اشکال مختلف بهره برداری و نظامهای تولید
  • تعداد بهره برداری، سطح کاشت و تولید گندم بر حسب وسعت اراضی زراعی
  • تعداد بهره بردار، سطح کاشت و تولید گندم بر حسب وضعیت سنی

فصل سوم: نتایج تحقیقات گندم در داخل و خارج از کشور

  • بررسی قابلیت ها و پتانسیل های موجود در کشور
    • منابع خاک کشور
    • امکانات بالقوه برای افزایش عملکرد گندم آبی در اقلیم های مختلف
      • اقلیم گرم و مرطوب سواحل دریای خزر (Zone I)
      • اقلیم گرم و خشک جنوب (Zone II)
      • اقلیم معتدل (Zone III)
      • اقلیم سرد (Zone IV)
    • امکانات بالقوه افزایش عملکرد گندم دیم در اقلیم های مختلف
      • اقلیم خیلی سرد
      • اقلیم سرد – معتدل
      • اقلیم گرم
    • ظرفیت های فنی و زراعی موجود
  • پیشینه تحقیقات گندم و توصیه های تحقیقاتی ارائه شده
    • خلاصه سوابق و دستاوردهای تحقیقات گندم در جهان
    • خلاصه سوابق و دستاورد های تحقیقات گندم در ایران
    • دستاوردهای تحقیقات به نژادی گندم کشور
    • دستاوردهای تحقیقات به زراعی گندم
    • تولید بذور گندم
    • تحقیقات اقتصادی – اجتماعی گندم در گذشته و توصیه های تحقیقاتی ارائه شده

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل محدودیت ها و تنگناهای تولید و بهره وری گندم

  • پایین بودن عملکرد دانه و کیفیت نانوایی
    • پایین بودن کارایی نهاده ها
    • آسیب پذیری پایداری عملکرد فعلی
    • پایین بودن پتانسیل ژنتیکی ارقام
    • محدودیت بذر
    • عوامل کاهنده عملکرد و کیفیت
    • عوامل محدود کننده (تنش های غیر زنده)
    • عوامل محدود کننده (تنش های زنده)
  • پایین بودن بهره وری تولید گندم
    • مسائل اقتصادی تولید محصول
    • مسائل بازار و سیاست های حمایتی
    • مسائل نهادی و اجتماعی
    • مسائل ساختاری و قانونی
    • مسائل فرهنگی و آموزشی

فصل پنجم: اولویت بندی اهداف و تعیین راهبردهای تحقیقاتی گندم کشور

  • اهداف برنامه راهبردی گندم کشور
  • راهبردها و راهکارهای تحقیقاتی افزایش عملکرد و بهره وری گندم
    • افزایش عملکرد و کیفیت نانوایی
      • بهبود کارایی مصرف نهاده ها
      • حفظ پایداری عملکرد فعلی گندم
      • ایجاد ارقام با پتانسیل عملکرد بالا
      • تسهیل دسترسی زارعین به بذر گواهی شده ارقام اصلاح شده تجارتی
      • جلوگیری از عوامل کاهنده عملکرد و کیفیت (کاهش مخاطرات عملکرد)
      • مدیریت تنش های غیر زنده
      • مدیریت تنش های زنده
      • بهبود جنبه های اقتصادی و اجتماعی تولید گندم
      • بهبود سیاستهای اقتصادی تولید محصول
      • بهبود سیاستهای حمایتی بازار
      • رفع محدودیت های نهادی و اجتماعی
      • رفع موانع قانونی و بهبود اثر اقتصادی – اجتماعی نظام های بهره برداری
      • توسعه فرهنگی و آموزشی
    • جمع بندی راهکارهای بهبود عملکرد کمی و کیفی و بهره وری تولید گندم

منابع

مطالعه بیشتر

   راهنمای خرید:
  • لینک دانلود فایل بلافاصله بعد از پرداخت وجه به نمایش در خواهد آمد.
  • همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال خواهد شد به همین دلیل ایمیل خود را به دقت وارد نمایید.
  • ممکن است ایمیل ارسالی به پوشه اسپم یا Bulk ایمیل شما ارسال شده باشد.
  • در صورتی که به هر دلیلی موفق به دانلود فایل مورد نظر نشدید با ما تماس بگیرید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *