کتاب مروری بر روش های افزایش آبدهی و ذخیره سازی آب قنوات


در حال بارگذاری
۲۲ مهر ۱۳۹۷
PDF
0.8 مگابایت
43 صفحه
91 بازدید
۲۸۰۰ تومان
خرید

شما خوانندگان گرامی در این کتاب با : تاریخچه قنات، نگهداری و ترمیم قنوات، عوامل مؤثر بر کاهش آبدهی و خشک شدن قنوات، روشهای پیشگیری از کاهش آبدهی و خشک شدن قنوات، راهکارهای افزایش آبدهی قنوات، راهکارهای ذخیره سازی آب قنوات در فصول غیر زراعی آشنا خواهید شد.

قنات با داشتن سیستم سازگار با شرایط آب و هوایی مناطق خشک مثل ایران یکی از راهکارهای اساسی مقابله با خشکسالی، تغییر اقلیم و کم آبی است. با وجود گذشت سالیان دراز، اکنون نیز بیش از ۱۰ درصد آب مورد نیاز کشور (حدود ۸ میلیارد متر مکعب) از قنوات تأمین می شود. ۱۴ درصد از تولیدات کشاورزی کشور به آب قنوات وابسته است. نقش حیاتی قنات در بخش کشاورزی و اهمیت فرهنگی و تاریخی آن در بنیان گذاری تمدن کاریزی، ضرورت حفظ این میراث فرهنگی را دو چندان کرده است. در حال حاضر حدود ۳۶ هزار رشته قنات دایر در کشور وجود دارد که بیشتر آنها در استان های خراسان رضوی، خراسان جنوبی، یزد، کرمان، فارس و همدان قرار دارند.

بهره برداری از قنوات و همچنین آبدهی قنوات در سال های اخیر به علل مختلف دچار روند نزولی شده و بررسی راهکارهای افزایش آبدهی قنوات ضروری به نظر می رسد. جریان آب قنوات معمولا دائمی بوده و تقریبا غیر قابل کنترل است. در فصل زمستان که احتیاج به آب آبیاری نیست قسمت اعظم آب بدون آنکه استفاده قابل توجهی از آن به عمل آید به طرق مختلف از دسترس خارج می شود. مقداری از آن هم بعد از نفوذ در دشتها مجددا به آب های زیرزمینی می پیوندد. از آنجایی که بافت رسوبات در مرکز دشت ها معمولا ریزدانه است، لذا حرکت این آب ها بسیار کند می باشد. در نتیجه مقدار زیادی از نمک های موجود در رسوبات در آب نفوذی حل شده و آب را غیر قابل استفاده می نمایند. در این کتاب راهکارهای افزایش آبدهی و ذخیره سازی آب قنوات در فصل غیر زراعی ارائه شده است.

تاریخچه قنات

بر اساس فرضیه گوبلو در حوزه فرهنگی ایران، قنات به وسیله معدن کاران اورارتو ابداع شد. این معدن کاران به دنبال سنگ معدنی مس، زمین را می کاویدند که با برخورد به سفره های آب زیرزمینی دچار مشکل شدند. آنها این مشکل را با ایجاد زهکش در کف گالری های معدن حل کرده و به طور تصادفی به تکنیک قنات دست یافتند. بر مبنای اکتشافات فعلی ایجاد این قنات های تصادفی حداکثر به اوایل هزاره اول پیش از میلاد باز می گردد. از منظر فنی قنات را می توان شاهکار مهندسی دانست که ناگفته های فراوانی برای علوم جدید دارد، شاهکاری که در خلق آن علوم بسیاری از ریاضیات تا زمین شناسی نقش داشته اند. انگیزه و اعتقاد از مهم ترین پیش نیازهای فعالیت های خلاقانه محسوب می شوند. در این چارچوب موفقیت های چشم گیر گذشتگان در تأمین آب برای صدها سال (مانند قنات قصبه ی گناباد با مادر چاهی به عمق حدود ۲۵۰ متر!) می تواند الهام بخش مدیران و مهندسانی باشد که با چالش های عظیم قرن بیست و یکم مواجه اند.

اگر طول متوسط هر قنات را ۶ کیلومتر در نظر بگیریم، بنابراین طول کل حفاری های انجام شده برای قنوات ایران تقریبا برابر با ۸۲ درصد فاصله زمین تا کره ماه و ۷.۷۷ برابر طول خط استوا می باشد. در طول ۳۰ قرن گذشته، قنات ها با اینکه بخش عمده ای از نیاز آبی کشور را تامین می کرده اند، همواره حافظ تعادل بیلان آبی در سفره های آب زیرزمینی بوده و هیچ گاه این موازنه را برهم نزده اند. در حقیقت نوسانات آبدهی قنات ها در دوره های ترسالی و خشکسالی عامل اصلی حفظ این توازن بوده است. متاسفانه در نیم قرن اخیر، با ورود تکنولوژی جدید، تعداد فراوانی از چاه های عمیق و نیمه عمیق در همه جا حفر و بعضا تا اعماق سفره های آب رخنه کردند. اساس شکل گیری و تداوم و بقای آبادی های بی شماری، قنات ها بوده اند و قرن ها این بنیان، استوار و پا برجا مانده است. ولی در چند دهه اخیر ما شاهد ویرانی این آبادی ها و مهاجرت انسان ها و متروکه شدن قنات ها و روی گردانی کشاورزان آبادی ها از قنات روستایشان هستیم، وضعیت خطرناکی که سامان اقتصادی و اجتماعی ما را تهدید می کند.

نگهداری و ترمیم قنوات

عملیاتی که برای نگهداری، ترمیم و بازسازی قنوات معمولا صورت می گیرد عبارتند از :

  • ادامه پیشکار قنات
  • پوشش گذاری کوره ها و میله ها به منظور جلوگیری از ریزش آنها
  • بغل بری
  • بغل تراشی
  • ته زنی
  • لایروبی
  • حفاظت قنوات از ورود شن های روان و سیلابها
  • مراقبت از تعذی به حریم قنوات از دیدگاه حقوقی و فنی
  • کاهش هدر رفتن آب در خشکه کار
  • أب بندی کف کوره در خشکه کار
  • جلو گیری از نشت و تبخیر آب در هرنج و استخر ذخیره یا تنظیمی قنات
  • تغذیه قنات

عوامل مؤثر بر کاهش آبدهی و خشک شدن قنوات

به طور کلی، عوامل گوناگون کاهش آبدهی و خشک شدن قنوات را | می توان به دو دسته تقسیم نمود: دسته اول عوامل فنی شامل: افت سطح آب زیرزمینی، مشکلات انتقال آب در قنات و حوادثی که منجر به آسیب قنوات می باشند، هستند که در ادامه به آنها اشاره خواهد شد. دسته دوم عوامل اجتماعی هستند که اثرات ناشی از نحوه مدیریت بر قنات، شرایط اجتماعی نیرو های فنی و گرایش های جدید جوامع بشری را شامل می شوند. عوامل مختلف در هر یک از این دو دسته عبارت اند از:

عوامل فنی:

  • گسترش حفر چاه های عمیق و نیمه عمیق و افت سطح ایستابی آب زیرزمینی به دلیل بهره برداری زیاد
  • عدم نگهداری و مرمت و بازسازی قنوات
  • فقدان نقشه و مشخصات فنی برای بازسازی و مرمت قنوات
  • ایجاد رسوب در کوره قنوات
  • ریزش قسمتی از کوره ها و میله های قنوات
  • تجاوز به حریم قنوات
  • اتلاف آب در بخش خشکه کار قنوات
  • هدر رفتن آب قنات هایی که مصرف کشاورزی دارند، در فصولی که نیاز به آب نیست
  • خشکسالی، سیل و زلزله
  • از بین رفتن جنگل ها و فرسایش خاک
  • در سال های اخیر بحث تغییر اقلیم نیز قنوات را تحت تأثیر قرار داده و باعث تشدید عوامل فوق الذکر شده است.

عوامل اجتماعی:

  • نوسان رونق کار کشاورزی و حمایت های ناپیوسته از بهره برداران
  • کاهش تدریجی نیروی فنی متخصص در امر قنوات
  • ضعف در مدیریت و نگهداری قنوات در اثر تضعیف نظامهای بهره برداری سنتی و عدم جایگزینی سیستم های مناسب برای مشارکت بهره برداران
  • عدم استطاعت مالی کشاورزان برای لایروبی و مرمت قنوات با تشدید کوچک شدن اراضی

 

فهرست مطالب کتاب مروری بر روش های افزایش آبدهی و ذخیره سازی آب قنوات :

  • مقدمه
  • تاریخچه قنات
  • نگهداری و ترمیم قنوات
  • عوامل مؤثر بر کاهش آبدهی و خشک شدن قنوات
    • عوامل فنی
    • عوامل اجتماعی
  • روش های پیشگیری از کاهش آبدهی و خشک شدن قنوات
    • تدابیر فنی
    • تدابیر اجتماعی
  • راهکارهای افزایش آبدهی قنوات
    • کار کردن در پیشکار قنات (افزایش ترہ کار)
    • پایین بردن کف قنات (ته زنی)
    • تغذیه مصنوعی
      • الف- روش های مستقیم سطحی
      • ب- روش های مستقیم زیر سطحی
      • ج- روش های تلفیقی
      • د- روش های غیر مستقیم
      • ه- آبخیزداری و بهبود اراضی
  • مطالعات کاربردی روش های افزایش آبدهی قنوات
  • راهکارهای ذخیره سازی آب قنوات در فصول غیر زراعی
  • نتیجه گیری
  • منابع مورد استفاده
  راهنمای خرید:
  • لینک دانلود فایل بلافاصله بعد از پرداخت وجه به نمایش در خواهد آمد.
  • همچنین لینک دانلود به ایمیل شما ارسال خواهد شد به همین دلیل ایمیل خود را به دقت وارد نمایید.
  • همه لینک های دانلود تا 3 ماه پس از پرداخت دارای اعتبار هستند.
  • ممکن است ایمیل ارسالی به پوشه اسپم یا Bulk ایمیل شما ارسال شده باشد.
  • در صورتی که به هر دلیلی موفق به دانلود فایل مورد نظر نشدید با ما تماس بگیرید.

 برچسب ها: